Galeri Nev İstanbul, kuruluşunun 40. yılını 18 aya yayılan bir sergi dizisiyle kutluyor. Dizinin ikinci sergisi, 2000’lerin başından bu yana sergileri Galeri’de düzenli olarak gerçekleşen Murat Morova ile özellikle ahşap ve deri kullanarak ürettiği heykelleriyle tanınan Koray Ariş’i bir araya getiriyor.
İnsanın varoluşunu anlamlandırma çabası, tarih boyunca farklı malzemeler, semboller, ritüeller ve gelenekler aracılığıyla görünürlük kazanırken, tasavvufi düşüncenin suret ile ruh, zahir ile bâtın arasında kurduğu ilişki, görünenin ardındaki hakikati arama fikrini merkezine alır. Bu arayışta beden, fiziksel bir varlığın ötesinde belleğin, deneyimlerin, inançların ve dönüşümün izlerini taşıyan bir katman olarak belirir. Farklı kültürlerde törensel ve şamanik pratiklerle ilişkilendirilen tılsımlar, totemler ve semboller ise insanın görünmeyenle kurduğu ilişkinin taşıyıcılarına dönüşür.
Murat Morova ve Koray Ariş’in üretimleri, bu kadim imgeleri ve anlam dünyalarını çağdaş bir malzeme anlayışıyla yeniden ele alır. Her iki sanatçının pratiğinde beden, suret, maske ve onu saran katmanlar; iç ile dış, yüzey ile derinlik arasındaki ilişkiyi sorgulayan ortak bir ifade alanı oluşturur. Morova, kimi çalışmalarında kendi otoportresini kullanarak bedenin ardında saklı olanı açığa çıkarır. Kişisel yaşamına ait ameliyat kayıtları, tahlil sonuçları ve belgeler gibi biyografik izleri eserlerinin arka katmanlarına yerleştirirken, ön planda beliren kaligrafik insan figürleriyle ruhsal varoluşa ve insan-ı kâmil fikrine işaret eder. Koray Ariş’in deri kullanarak oluşturduğu heykelleri, duvar işleri ve maske formunu çağrıştıran organik yapıları ise bedeni saran en dış katman olarak deriyi, onun dokunsal ve biçimsel olanaklarını öne çıkarırken yüzeyin ardındaki varlığa dair bir sorgulama yaratır.
Maske, bu karşılaşmada yalnızca gizlenmenin değil, dönüşmenin ve başka bir varoluş hâline geçmenin de simgesine evrilir. Farklı kültürlerin törensel geleneklerinde, şamanik pratiklerinde ve ritüellerinde karşılaşılan maskeler, tılsımlar ve totemler, insanın kendini koruma, gizleme, dönüştürme ve görünmeyenle ilişki kurma arzusunu yansıtır. Her iki sanatçının üretiminde arkaik ve otantik formlar, çağdaş ve endüstriyel malzemelerle yeniden yorumlanır. Morova’nın Ten ve Tin, Deri Yırtıldı mı İç Tazelenir gibi serilerinde ve fragmanter yapılı işlerinde semboller, tılsımlar ve parçalanarak yeniden kurgulanan imgelerle birlikte öne çıkar. Deri, naylon, zift ve gündelik hayatın gözden çıkarılan malzemeleri, alışılmış işlevlerinden uzaklaşarak yeni anlamlar ve çağrışımlar kazanır. Ariş’in Arter’de gerçekleştirdiği kapsamlı kişisel sergisi İçinde Yaşadığımız Deri’nin (2024-2025) başlığında da karşılığını bulan bu yaklaşım, heykel, nesne ve beden arasındaki sınırları aşarak insan bedeni, doğa ve yaşam arasındaki organik ilişkiye odaklanır. Derinin, yaşamın ve varoluşun izlerini taşıyan bir katman olarak ele alınması, iki sanatçının üretimleri arasındaki düşünsel yakınlığı da belirginleştirir. Böylece malzeme, yalnızca biçim oluşturmanın aracı olmaktan çıkarak geçmişle, gelenekle, bellekle ve insanın içsel dünyasıyla ilişki kurmanın bir yoluna dönüşür. İki sanatçının farklı malzeme ve biçim dilleri, insanın görünen suretinin ardındaki ruhu, belleği ve hakikati araştıran ortak bir zeminde buluşur.
Koray Ariş (1944, İstanbul), 1968 yılında İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Heykel Bölümü Şadi Çalık Atölyesi’nden mezun oldu. 1969–1974 yılları arasında devlet bursuyla gittiği Roma’da, Emilio Greco atölyesinde eğitimini sürdürdü. Bu dönemde ahşap ve bronzun yanı sıra deriyi de heykel pratiğine dâhil ederek soyut figürler üretmeye başladı. 1972’de Roma’daki Galleria La Nuova Pesa’da ilk kişisel sergisini açtı. Türkiye’ye dönüşünün ardından İstanbul’da kendi atölyesini kuran, 1982’de ise Çatalca’ya yerleşen Ariş, deri, kösele, ahşap, bronz ve kurşun gibi farklı malzemelerle çalıştı. Figüratif heykelden soyut formlara uzanan pratiğinde malzemenin fiziksel özelliklerini form ve denge arayışıyla buluşturan sanatçı, zamanla hareket, ses ve tını kavramlarına yönelerek izleyiciyi dokunmaya ve eserle fiziksel bir ilişki kurmaya davet eden işler üretti. Çalışmalarını Çatalca’daki atölyesinde sürdürmektedir.
Murat Morova (1954, İstanbul), 1977’de Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi’nden mezun oldu. İlk sergilerini 1987–1988 yıllarında gerçekleştiren sanatçının eserleri 1989’da 2. İstanbul Bienali’nde yer aldı. 2001 yılında Beral Madra küratörlüğünde düzenlenen 49. Venedik Bienali Türkiye Pavyonu’na katıldı; aynı yıl Bonn Sanat Müzesi’ndeki Signs of the City sergisinde Yerebatan Sarnıcı’nda kendi bedenini sahnelediği fotoğraflarını sergiledi. 2000'lerin başından itibaren Galeri Nev İstanbul'da düzenli olarak kişisel sergileri gerçekleşen sanatçının eserleri, Türkiye ve yurt dışında pek çok müze ve galeride sergilendi. 2015 yılında Ustaya Saygı Ödülü’nün, 2025 yılında Doğan Değer Ödülü’nün sahibi oldu. Kişisel ve kültürel belleği, mistik imgeleri ve tasavvufi düşünceyi katmanlı kompozisyonlar aracılığıyla ele alan, heterodoks bir İslam estetiği etrafında kendine özgü bir görsel dil geliştiren Morova, İstanbul’da yaşıyor ve çalışıyor.
*Öktem Aykut Galeri ve Kerem Ariş'e teşekkürlerimizle.
40 Yılda Bir / Koray Ariş & Murat Morova, 31 Aralık 2026 tarihine kadar ziyaret edilebilecek.
Galeri Nev İstanbul, Salı - Cuma günleri arasında 11.00 - 18.30 saatlerinde, Cumartesi günleri 12.00 - 18.30 saatlerinde ziyaret edilebilir.
